JGZ via CLB

JGZ in de leerlingenbegeleiding

Korte tekst cfr omvang denkkaders met onderstaande afbeelding. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Phasellus euismod, neque ut lacinia luctus, nibh eros sollicitudin dui, eget dictum quam magna eget tortor. Vivamus quam urna, congue vel blandit sit amet, malesuada quis felis. Nunc porta tristique ultricies. Vivamus eget mi eget lectus scelerisque dapibus eget id risus.

Systematische contactmomenten

Wat is de meerwaarde van systematische contactmomenten?

De systematische contactmomenten zijn een manier om 1) gezondheidswinst te realiseren en gezondheidsongelijkheid te verminderen via vroege detectie en tijdige preventie of behandeling en 2) gezondheidsindicatoren op populatieniveau te verzamelen.

Veel acties binnen de JGZ  zijn populatiegericht en richten zich op alle kinderen en jongeren. Het gaat onder meer om de monitoring van de groei, screening (bv. van het gezichtsvermogen), toezien op de ontwikkeling van kinderen en vroegdetectie van gezondheids-, ontwikkelings- en opvoedingsproblemen. Voor deze acties is een longitudinale, groepsgerichte opvolging essentieel. Dit wordt voorzien via de systematische contactmomenten.

Uniform werken garandeert een kwaliteitsvol en gelijkwaardig aanbod voor alle kinderen en jongeren. Een dergelijk uniform, doelgroepsgericht aanbod vertrekt vanuit het streven om een zo groot mogelijke groep te bereiken, in het bijzonder kinderen en gezinnen die de weg naar hulpverlening en gezondheidszorg moeilijk vinden.

Op welke manier wordt de cadans van de systematische contactmomenten bepaald in CLB?

Bij het bepalen van de regelmaat van de contactmomenten wordt rekening gehouden met:

• De scharniermomenten in de ontwikkeltaken van kinderen en in de opvoedtaken van ouders
• De relevante momenten voor de groeimonitoring monitoring van de groei, voor toezicht op de ontwikkeling en voor screening
• De beschikbare workforce in de JGZ

Wat is het kleuterconsult?

Wanneer een kind naar school gaat, verruimt zijn leefwereld aanzienlijk. De school stimuleert en volgt de globale ontwikkeling van kleuters op (o.a. motorische, socio- emotionele en spraak- en taalontwikkeling). Vanaf de start van de schoolloopbaan wordt de jeugdgezondheidszorg niet langer door Kind en Gezin, maar door het CLB aangeboden.

Ter aanvulling op het schoolaanbod organiseert het CLB bij de start een kleuterconsult voor alle driejarigen. Ouders en hun kleuter worden samen uitgenodigd. Een professional uit de jeugdgezondheidszorg voert het consult uit, met respect voor het beroepsgeheim. Dit consult heeft algemeen als doel:

• Het opbouwen van een relatie tussen het CLB en de ouders nog voor zich een probleem voordoet
• Het opvolgen en bevorderen van (bepaalde aspecten van) de gezondheid, groei en ontwikkeling van kleuters;
• Ouders de kans geven om bezorgdheden en vragen (over opgroeien en opvoeding) te bespreken;
• Het sensibiliseren en motiveren van ouders rond een gezonde levensstijl en opvoeding;
• Het vroegtijdig detecteren van gezondheids , ontwikkelings- en opvoedingsproblemen, met passende ondersteuning, opvolging of doorverwijzing bij een verhoogde zorgnood.
• Beleidsrelevante data op populatieniveau aan te leveren om o.a. de gezondheidsstatus van  kinderen en jongeren op te volgen en noden te signaleren.

Welke operationele doelen worden nagestreefd voor het kleuterconsult?

Bij de uitvoering van het kleuterconsult wordt nagestreefd om de eerder vermelde algemene doelen te vertalen naar de volgende operationele doelstellingen:

• Bereik van alle kinderen in de eerste kleuterklas (of 3 jarigen);
• Aanwezigheid van een ouder tijdens het consult;
• Ouders die zich gehoord, geïnformeerd en ondersteund voelen;
• Optimale bescherming tegen infectieziekten waarvoor vaccins voorzien zijn door de Vlaamse overheid, door evaluatie van de vaccinatiestatus en het aanbieden van inhaalvaccinaties;
• Vroegdetectie en zo nodig behandeling van:
  • (risicofactoren voor) amblyopie (lui oog)
  • overminderd verzicht;
  • neurosensorieel gehoorverlies bij kinderen met een verhoogd risico;
• Monitoring van gewicht en gestalte, met vroegtijdige detectie en gepast vervolgbeleid van een klein gestalte en gewichtsproblemen;
• Ondersteuning of zo nodig doorverwijzing bij voedingsproblemen;
• Informeren en zo nodig ondersteuning van ouders rond mondgezond gedrag;
• Een gezamenlijke inschatting van de zorgnood, op basis van gekende risico  en beschermende factoren in gezondheid, ontwikkeling en opvoedingscontext, met een passend vervolgbeleid;
• Correcte registratie van data met relevantie op populatieniveau.

Waarom heb je de ouders nodig bij het kleuterconsult?

Volgens de United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC) (1989) hebben alle kinderen het recht op bescherming en het recht om alle kansen te krijgen om hun potentieel, zowel fysiek als mentaal, ten volle te kunnen benutten en ontwikkelen. Ouders en andere betrokken volwassenen, dienen kinderen hierbij te ondersteunen, te begeleiden en te stimuleren. Dit is essentieel omdat kinderen afhankelijk zijn van volwassenen terwijl zij door hun enorme ontwikkeling en groei net extra gevoelig zijn voor invloeden van buitenaf.

Ouders spelen een belangrijke rol in de gezondheid, groei en ontwikkeling van kleuters en heb je bij het kleuterconsult nodig om:

• aanvullend op je eigen observatie van het kind, de monitoring en screening bijkomende informatie te verzamelen om de groei, ontwikkeling en opvoedingscontext van de kleuter in te schatten. Als expert van hun kind informeert de ouder je over de ontwikkeling van de kleuter in het dagelijkse leven en in allerhande situaties. Zo kan je tot een brede inschatting komen van de gezondheid, ontwikkeling en de opvoedingscontext van de kleuter.
• samen met de ouder de zorgnood in te schatten en een keuze te maken voor de gepaste ondersteuning.

Waarom wordt het kleuterconsult al aangeboden op de leeftijd van 3 jaar?

De JGZ wordt door de Vlaamse overheid voor de jongste kinderen en hun ouders aangeboden via Kind en Gezin en voor schoolgaande kinderen via de CLB.  Eenmaal een kind naar school gaat, verandert niet alleen de omgeving rond het kind, maar ook de manier waarop JGZ worden georganiseerd. Het is dus belangrijk dat ouders van bij de start kennis maken met de nieuwe aanbieder van JGZ. Een netwerk rond gezinnen vormt immers een belangrijke beschermende factor voor het groeien en bloeien van kinderen. Omgekeerd kan het CLB op deze manier een eventuele verhoogde zorgnood vroegtijdig detecteren om passende ondersteuning, opvolging of doorverwijzing aan te bieden.

Voor de meeste gezinnen volstaat het om te wachten tot het kleuterconsult dat aangeboden wordt in de eerste kleuterklas. Voor kinderen met een gekende zorgnood of kinderen die opgroeien in een kwetsbare context kan niet zo lang gewacht worden. Om geen kostbare tijd te verliezen en de continuïteit van zorg te waarborgen tussen Kind en Gezin en CLB, is voor deze gezinnen een warme overdracht tussen beide JGZ-aanbieders noodzakelijk. Zo kan het JGZ-aanbod gecontinueerd worden van zodra het kind op school start. 

Wat is de meerwaarde van het systematisch contactmomenten voor 14-jarigen?

De meeste jongeren zitten dan op een scharniermoment in hun ontwikkeling. Ze bevinden zich in een fase met veel veranderingen op zowel sociaal, mentaal als lichamelijk vlak. Dit kan heel spannend zijn en gaat ook gepaard met onzekerheden, zorgen en vragen.

Ter aanvulling op het schoolaanbod biedt het CLB een laatste systematisch contactmoment aan voor jongeren in het derde jaar van het secundair onderwijs. Een professional uit de jeugdgezondheidszorg voert het uit met respect voor het beroepsgeheim. Dit moment heeft algemeen als doel om:

• De eigen kracht van jongeren ten aanzien van hun leefstijl, gezondheid en welbevinden te versterken. Tijdens het contactmoment wordt jongeren de kans geboden om bezorgdheden en vragen te bespreken met een zorgprofessional die toegankelijke en betrouwbare gezondheidsinformatie kan toesteken.
• Toeziet op het normale verloop van (bepaalde aspecten van) de gezondheid (fysiek, emotioneel en sociaal), groei en ontwikkeling;
  • Tijdig problemen met (bepaalde aspecten van) de gezondheid, groei, ontwikkeling en opvoedcontext bij jongeren detecteert, ondersteuning biedt of indien nodig naar andere zorgverleners verwijst.
• Beleidsrelevante data op populatieniveau aan te leveren om o.a. de gezondheidsstatus van  kinderen en jongeren op te volgen en noden te signaleren;

Welke operationele doelen worden nagestreefd bij het contactmoment voor 14-jarigen?

Bij de uitvoering van het contactmoment voor 14-jarigen wordt nagestreefd om de eerder vermelde algemene doelen te vertalen naar de volgende operationele doelstellingen:

• Bereik van alle jongeren in het derde jaar van het secundair onderwijs (of 14 jarigen);
• Jongeren die zich gehoord, geïnformeerd en ondersteund voelen bij vragen of zorgen over gezondheid, welbevinden en  leefstijl;
• Optimale bescherming tegen infectieziekten waarvoor vaccins voorzien zijn door de Vlaamse overheid, door evaluatie van de vaccinatiestatus en het aanbieden van inhaalvaccinaties;
• Monitoring van gewicht en groei, met vroegtijdige detectie en gepast vervolgbeleid van gewichtsproblemen en van een late of discordante progressie van de puberteit;
• Meisjes met signalen van menstruele stoornissen detecteren en verwijzen voor onderzoek naar eventuele onderliggende pathologie
• Vroegdetectie en zo nodig verwijzen van een verminderd gehoor door lawaaischade;
• Informeren en zo nodig ondersteuning rond mondgezond gedrag;
• vroegtijdige detectie van en interventie voor psychosociale problemen:
  • Erkenning en een luisterend oor bieden aan jongeren die zorgen of klachten melden omtrent hun mentale gezondheid;
  • Normaliseren van zorgen of klachten die horen bij de ontwikkelingsfase van jongeren;
  • Samen met de jongeren op zoek gaan naar beschermende factoren voor mentale gezondheid die kunnen versterkt of ingezet  worden en ze daarbij op weg helpen;
  • Signalen van een mogelijke psychische of psychiatrische aandoening detecteren en bespreekbaar maken om de nood aan zorg te kunnen inschatten en zo nodig toe te leiden naar zorg.
• Een gezamenlijke inschatting van de zorgnood, op basis van gekende risico  en beschermende factoren in gezondheid, ontwikkeling en opvoedingscontext, met een passend vervolgbeleid;
• Correcte registratie van data met relevantie op populatieniveau.

Richtlijnen en methodieken

Korte tekst met intro, wettelijk kader van de richtlijnen en opdracht van VWVJ voor Departement Zorg. Implementatie door CLB, ondersteuning door POC en VWVJ. Toezicht op het gebruik ervan via CLB-onderwijsinspectie op basis van R-CLB-K, met link naar het kader. De richtlijnen worde ontwikkeld volgens volgende procedure:

Dit is een link

Overzicht van de 7 richtlijnen die in CLB van toepassing zijn (met link naar de pagina)

• Standaard Visus (sinds 2003, revisie in 2008)
• Standaard Vaccinaties (sinds 2005, revisie in 2013 en 2023)
• Standaard Groei en puberteit (sinds 2005, revisie in 2018)
• Standaard Gewicht (sinds 2009, revisie in 2018)
• Standaard Mondgezondheid (sinds 2009, actualisatie loopt)
• Draaiboek Infectieziekten (sinds 2010, revisie in 2023)
• Standaard Gehoor (2014 & 2016)

Overzicht van de 2 methodieken die zo gewenst door CLB kunnen worden aangeboden:

• Gezond leven? Check het even! (sinds 2021)
• SPARK36 (sinds 2022)

Test