Gezond leven? Check het even!

Het is technisch mogelijk om gepseudonimiseerde GLCE-gegevens op schoolniveau te verzamelen. Deze functionaliteit is momenteel echter nog niet beschikbaar in Vlaanderen.

Wil je met Gezond Leven? Check het Even! (GLCE) aan de slag? Begin klein en bouw de methodiek stap voor stap uit. Een goede voorbereiding en duidelijke afspraken binnen je CLB en met de scholen helpen om de opstart vlot te laten verlopen.

Zo bereid je de opstart voor:

1. Verken de methodiek. Neem de GLCE-handleiding door en maak kennis met de vragenlijst, de GLCE-samenvatting en de bijbehorende gespreksaanpak.
2. Maak afspraken binnen je CLB. Bespreek wie welke taken opneemt, hoe je de consulten organiseert en hoeveel tijd je voorziet.
3. Start met een beperkte groep. Kies bijvoorbeeld een school waarmee je al vlot samenwerkt en begin met maximaal 15 leerlingen per voormiddag.
4. Bereid de school voor. Maak afspraken over het invulmoment, de nodige toestellen, privacy en het inloggen via LeerID. Laat leerlingen vooraf testen of hun LeerID werkt.
5. Sluit aan bij een gratis gebruikersoverleg voor starters. Je kunt er al je vragen stellen aan ervaren GLCE-gebruikers en krijgt praktische tips uit de CLB-werking.
6. Evalueer en breid uit. Bespreek met je collega’s wat goed loopt en waar bijsturing nodig is. Breid GLCE geleidelijk uit op basis van jullie ervaringen.

Welke materialen helpen je op weg?

Op de VWVJ-website vind je:

• Werkmaterialen voor GLCE, waaronder het implementatiedocument.
• GLCE-handleiding (2024), met praktische richtlijnen voor de uitvoering.
• Communicatiematerialen voor GLCE, om scholen, ouders en leerlingen te informeren.

Nog vragen bij de opstart? Sluit aan bij het gratis gebruikersoverleg voor starters of neem contact op met de GLCE-helpdesk. We denken graag met je mee.

De GLCE-vragenlijst thuis laten invullen kan een haalbare oplossing zijn om de tijdsinvestering voor het CLB te beperken. Een goede voorbereiding is wel belangrijk om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk leerlingen de vragenlijst invullen, in alle privacy.

Enkele praktische tips:

• Maak afspraken met de school. Bespreek vooraf welke klassen de vragenlijst thuis kunnen invullen en hoe de school de leerlingen hierbij kan ondersteunen.
• Controleer de toegang tot LeerID. Vraag de school om leerlingen vooraf te laten testen of ze kunnen inloggen. Zo kunnen vergeten wachtwoorden tijdig opnieuw ingesteld worden.
• Informeer de leerlingen duidelijk. Leg uit waarom ze de vragenlijst invullen, hoe ze kunnen inloggen en wat er met hun antwoorden gebeurt. Benadruk dat hun antwoorden vertrouwelijk zijn en niet naar de school of hun ouders gaan.
• Benadruk het belang van privacy. Moedig leerlingen aan om de vragenlijst zelfstandig in te vullen op een rustige plek, zonder dat anderen kunnen meekijken.
• Voorzie een herinnering. Spreek met de school af om leerlingen via Smartschool of e-mail aan het invullen te herinneren.
• Bied een alternatief aan. Leerlingen die de vragenlijst thuis niet konden invullen of onvoldoende privacy hadden, kunnen dit alsnog doen op een aparte plek in de wachtzaal, vóór het CLB-consult.

Maak gebruik van de bestaande communicatiematerialen.

VWVJ voorziet een voorbeeldbrief voor leerlingen die de GLCE-vragenlijst thuis invullen. Je vindt deze bij de communicatiematerialen voor GLCE.

Zo kun je het thuis invullen praktisch organiseren, met aandacht voor de vertrouwelijkheid van de antwoorden en de toegankelijkheid voor alle leerlingen.

Wil je weten of GLCE momenteel zonder technische problemen werkt? Raadpleeg dan de LARS-website.

Onder ‘Belangrijke mededelingen’ vind je actuele informatie over technische storingen, gekende problemen en oplossingen, ook voor GLCE.

Ondervind je zelf technische problemen? Neem dan contact op met de LARS-helpdesk via helpdesk@clb-lars.be.

Tip: bekijk de LARS-website vóór je met een klas de GLCE-vragenlijst laat invullen. Zo ben je op de hoogte van eventuele technische problemen en vermijd je onaangename verrassingen.

Leerlingen kennen hun LeerID-wachtwoord niet altijd meer wanneer ze de GLCE-vragenlijst moeten invullen. Een goede voorbereiding met de school helpt om inlogproblemen op het invulmoment te voorkomen.

Enkele praktische tips:

• Plan vooraf een oefenmoment op school. Vraag de school om leerlingen vóór het invullen van GLCE te laten testen of ze kunnen inloggen via LeerID. Zo is er voldoende tijd om vergeten wachtwoorden opnieuw in te stellen.
• Maak afspraken over het bewaren van inloggegevens. Bespreek met de school hoe leerlingen hun gebruikersnaam en wachtwoord veilig kunnen bijhouden.
• Bereid een eerste aanmelding voor. Leerlingen die LeerID voor het eerst gebruiken, moeten hun startwachtwoord wijzigen. Ze kunnen ook een e-mailadres opgeven om hun wachtwoord later opnieuw in te stellen.
• Betrek de IT-medewerker of LeerID-beheerder. Spreek af wie leerlingen helpt bij inlogproblemen. Vraag indien mogelijk om technische ondersteuning bij het eerste invulmoment.

Lukt het inloggen niet? Probeer dan eventueel een andere browser. Blijft het probleem bestaan, dan kan de IT-medewerker of LeerID-beheerder van de school helpen. Indien nodig kan de school contact opnemen met de LeerID-helpdesk via 02 553 13 11.

Bespreek deze afspraken al bij de voorbereiding van GLCE met de school. Zo vermijd je dat technische problemen tijd wegnemen van het invullen van de vragenlijst.

Meer tips vind je in de VWVJ-nieuwsberichten Gebruikerstips voor LeerID en Gebruikerstips voor GLCE via LeerID.

Om de GLCE-vragenlijst in te vullen, hebben leerlingen hun LeerID nodig. Een goede samenwerking met de school is daarom belangrijk.

Ga in gesprek met de school en maak duidelijke afspraken over het gebruik van LeerID. Leg uit waarom de toegang tot LeerID nodig is voor GLCE en bespreek welke praktische ondersteuning de school kan bieden.

Enkele tips om de samenwerking vlotter te laten verlopen:

• Maak vooraf afspraken. Vraag de school om ervoor te zorgen dat leerlingen tijdig over hun LeerID-inloggegevens beschikken.
• Voorzie een oefenmoment. Laat leerlingen vóór het invullen van GLCE testen of ze kunnen inloggen. Zo is er nog tijd om eventuele problemen op te lossen.
• Verwijs naar de juiste ondersteuning. De IT-medewerker of LeerID-beheerder van de school kan helpen bij vergeten wachtwoorden of inlogproblemen. Indien nodig kan de school contact opnemen met de LeerID-helpdesk via 02 553 13 11.
• Verduidelijk de taakverdeling. Het is de verantwoordelijkheid van de school om LeerID te beheren en leerlingen toegang te geven. Het CLB hoeft de technische opstart van LeerID niet zelf te begeleiden.

Werkt de school nog niet met LeerID of is er onvoldoende bereidheid om mee te werken? Verwijs dan naar de officiële ondersteuning voor scholen vanuit het Departement Onderwijs.

Meer praktische tips vind je in de VWVJ-nieuwsberichten Gebruikerstips voor LeerID en Gebruikerstips voor GLCE via LeerID.

Nee, de GLCE-methodiek verandert niets aan de bestaande richtlijnen voor het lichamelijk onderzoek, wegen en meten of doorverwijzen. De adviezen uit de Standaard Groei blijven van toepassing.

GLCE helpt wel om eetstoornissen vroegtijdig op te sporen. De vragenlijst bevat een screeningsvraag die mogelijke signalen van een eetstoornis aan het licht kan brengen.

Wijzen de antwoorden op een mogelijke eetstoornis? Dan bespreek je dit tijdens het consult met de jongere om na te gaan of de bezorgdheid bevestigd wordt.

Is er inderdaad reden tot bezorgdheid? Dan volg je de bestaande doorverwijscriteria. GLCE betekent dus niet dat je meer zelf moet opnemen of een doorverwijzing moet uitstellen.

Het is belangrijk om te vermijden dat jongeren onnodig meerdere keren hetzelfde verhaal moeten vertellen.

Valt de vraag of zorg binnen je eigen expertise? Dan neem je de verdere begeleiding bij voorkeur zelf op.

Gaat het om een thema waarvoor de expertise van een andere CLB-medewerker nodig is, zoals een maatschappelijk werker of psycholoog? Dan verwijs je de jongere door.

De GLCE-antwoorden kunnen ook voor je collega een vertrekpunt zijn. Zo kan die gericht aansluiten bij wat de jongere al heeft aangegeven en hoeft de jongere niet helemaal opnieuw zijn verhaal te doen.

Bij zorgwekkende antwoorden in de GLCE-vragenlijst ga je na welke beschermende factoren aanwezig zijn. Je vraagt bijvoorbeeld of de leerling iemand heeft bij wie die terechtkan met vragen of problemen.

Is de leerling al in begeleiding? Dan hoef je de zorgen niet opnieuw uitgebreid te verkennen. Het is wel zinvol om te vragen hoe de leerling de begeleiding ervaart en of die voldoende ondersteuning biedt.

Daarnaast kan het CLB aanbieden om de brug te vormen tussen de externe begeleiding, de school en het gezin. Zo help je mee om de leerling zo goed mogelijk te ondersteunen in het functioneren en participeren op school.

Buitengewoon onderwijs

GLCE werd niet onderzocht in het buitengewoon onderwijs. Er zijn daarom voorlopig geen onderzoeksresultaten beschikbaar over de toepasbaarheid van de methodiek bij deze leerlingen.

Beroepsonderwijs

GLCE werd wel onderzocht bij leerlingen uit het beroepsonderwijs.

Uit het onderzoek blijkt dat bij deze leerlingen vaker vragen en zorgwekkende signalen naar voren komen. Hou er daarom rekening mee dat er mogelijk meer tijd nodig is voor individuele gesprekken tijdens het systematisch contactmoment.

Ja, de oudervragenlijst blijft belangrijk. Ook wanneer leerlingen de GLCE-vragenlijst invullen, bevraagt het CLB nog steeds de vragen en zorgen van ouders naar aanleiding van het systematisch contactmoment.

Het is belangrijk dat jongeren weten welke vragen of zorgen hun ouders hebben doorgegeven. Zo kun je hier tijdens het consult open en gericht over in gesprek gaan. Moedig ouders daarom aan om de vragenlijst samen met hun kind in te vullen. Dit kan bijvoorbeeld door bovenaan de oudervragenlijst te vermelden: ‘In te vullen door de ouder samen met de leerling.’

Ouders die de vragen willen bekijken, kunnen een blanco versie van de GLCE-vragenlijst raadplegen op de website van VWVJ. Voor het invullen van de GLCE-vragenlijst wordt geen toestemming aan de ouders gevraagd.

Hebben ouders vragen of bezwaren tegen de inhoud van de vragenlijst? Ga dan met hen in gesprek, zoals je dat ook zou doen bij andere thema’s binnen de CLB-werking, bijvoorbeeld vaccinaties of het onderzoek naar de puberteitsontwikkeling.

Goed om te weten

De GLCE-methodiek, inclusief de vragenlijst, kreeg een positief advies van de Vlaamse Werkgroep Bevolkingsonderzoek. Deze werkgroep beoordeelt initiatieven voor bevolkingsonderzoek aan de hand van vaste kwaliteitscriteria en adviseert vervolgens de Vlaamse minister bevoegd voor het gezondheidsbeleid.

Ja, ook andere CLB-medewerkers kunnen leerlingen begeleiden bij het invullen van de GLCE-vragenlijst. De voorkeur gaat wel uit naar de arts of verpleegkundige die het systematisch contactmoment zal uitvoeren, als dit praktisch haalbaar is. Zo kan er al tijdens het invullen een vertrouwensband met de leerling ontstaan.

Vertrouwelijkheid is hierbij essentieel. De informatie die via de GLCE-vragenlijst wordt verzameld, valt onder het beroepsgeheim. Daarom is het niet aangewezen om leerlingen de vragenlijst te laten invullen onder begeleiding van een leerkracht of secretariaatsmedewerker.

Het invullen van de GLCE-vragenlijst op school, onder begeleiding van een CLB-medewerker, vraagt inderdaad extra tijd. Toch biedt deze aanpak belangrijke voordelen ten opzichte van andere mogelijkheden.

Waarom kiezen voor begeleiding op school?

Er zijn alternatieven, maar die hebben ook nadelen:

• Thuis invullen: niet alle leerlingen zullen de vragenlijst invullen. Bovendien kunnen ze niet meteen vragen stellen als iets onduidelijk is.
• Op school zonder CLB-medewerker: dit is praktisch eenvoudiger, maar biedt minder garanties op privacy tijdens het invullen.

Bij beide alternatieven mis je bovendien de kans om al vóór het consult een vertrouwensband met de leerling op te bouwen. Die vertrouwensband en een veilige omgeving zijn belangrijk om jongeren aan te moedigen eerlijk te antwoorden.

Begin klein en bouw geleidelijk op

We begrijpen dat de extra tijdsinvestering een drempel kan zijn. Daarom raden we aan om GLCE eerst op kleine schaal uit te proberen, volgens de uitgewerkte methodiek.

Zo doe je ervaring op en ontdek je welke praktische aanpassingen het invullen efficiënter kunnen maken, zonder in te boeten op kwaliteit, privacy en vertrouwen.

Het uitwisselen van ervaringen met andere CLB’s kan daarbij helpen om tot werkbare oplossingen te komen.

Niet noodzakelijk. Uit het onderzoek naar GLCE blijkt dat sommige CLB’s evenveel tijd nodig hadden voor een consult met GLCE als zonder GLCE. Andere CLB’s gaven aan dat het consult langer duurde. Dit hangt onder meer af van de tijd die het CLB gewoonlijk voorziet voor een klasgroep.

Wat wel verandert, is de verdeling van de tijd. Dankzij GLCE kun je gerichter inspelen op de noden van leerlingen. Zo kun je meer tijd besteden aan jongeren die vragen of zorgen hebben, en minder tijd aan leerlingen bij wie geen bijzondere aandachtspunten naar voren komen.

Motiverende gespreksvoering vraagt op zich niet meer tijd. Je voert het gesprek vooral op een andere manier, bijvoorbeeld door je woordkeuze en benadering aan te passen. Het vraagt wel tijd en oefening om deze gespreksvaardigheden onder de knie te krijgen.

Hoe pak je de opstart aan?

We raden aan om klein te beginnen. Start bijvoorbeeld met een school waarmee je al vlot samenwerkt en nodig maximaal 15 leerlingen per voormiddag uit. Evalueer vervolgens hoe de consulten verlopen en breid het gebruik van GLCE stapsgewijs uit als de ervaringen positief zijn.

Zo kun je ontdekken welke aanpak en tijdsindeling het best werken binnen je CLB.

Ondersteuning bij de implementatie

Een goede voorbereiding helpt om GLCE haalbaar te organiseren. Bekijk daarom het implementatiedocument (2023) en de GLCE-handleiding (2024).

Deze documenten helpen je om de implementatie binnen je CLB voor te bereiden, praktische keuzes te maken en de werking stap voor stap uit te bouwen.

Nee, dit is niet mogelijk.

De GLCE-applicatie werkt naast LARS en heeft geen toegang tot de identiteit van de leerlingen. Daarom krijgt elke leerling een uniek, lang identificatienummer. Dit nummer staat bovenaan de GLCE-samenvatting (pdf), die vanuit de GLCE-applicatie automatisch naar LARS wordt verstuurd. De naam van de leerling wordt om die reden niet op de pdf vermeld.

Leerlingen worden nooit gedwongen om zich te laten wegen of meten. De GLCE-methodiek verandert echter niets aan de doelstellingen van de Standaard Gewicht en de Standaard Groei en Puberteit.

Het systematisch meten en wegen van leerlingen blijft belangrijk, omdat groei een indicator is voor de gezondheid van zowel individuele jongeren als de populatie.

De Standaard Gewicht heeft voor het systematisch contactmoment in het 3de secundair de volgende doelstellingen:

• De groei opvolgen.
• Gewichtsproblemen en risicofactoren vroegtijdig opsporen.
• Eetproblemen voorkomen en vroegtijdig herkennen.

De Standaard Groei en Puberteit richt zich op:

• De groei opvolgen.
• Een late puberteitsontwikkeling of een te trage voortgang ervan opsporen.
• Menstruatieproblemen opsporen.

Daarom blijft wegen en meten een onderdeel van het systematisch contactmoment, ook wanneer je met GLCE werkt. De leerling behoudt wel altijd het recht om dit te weigeren.

De Standaard Gewicht vertrekt vanuit het principe ‘eerst praten, dan wegen’. Gewicht is voor veel jongeren een gevoelig thema. Daarom is het belangrijk om eerst contact te maken met de leerling en een vertrouwensband op te bouwen, voordat je overgaat tot wegen en meten.

Gewicht en lengte alleen geven bovendien onvoldoende informatie om de gezondheid van een jongere te beoordelen. Een normaal gewicht betekent niet automatisch dat iemand gezonde leefgewoonten heeft. Omgekeerd kan een jongere met overgewicht wel gezonde leefgewoonten hebben.

Hoe combineer je dit met GLCE?

Dankzij de GLCE-vragenlijst beschik je vóór het consult al over informatie over de leefgewoonten en mogelijke zorgen van de leerling. Die informatie helpt je om het gesprek gericht aan te gaan.

De flowchart GLCE & Standaard Gewicht toont hoe je beide methodieken combineert.

Op de achterzijde vind je welke GLCE-vragen je helpen om:

• na te gaan of de leerling zelf vragen heeft over gewicht of eetgedrag;
• mogelijke zorgwekkende signalen rond eetgedrag te herkennen;
• beschermende factoren en risicofactoren in kaart te brengen.

Gebruik daarnaast de werkkaartwerkkaart voor het systematisch contactmoment in het 3de secundair voor de toepassing van de Standaard Gewicht.

Meer weten?

Wil je je verder verdiepen in gesprekken over eetgedrag en gewicht? Bekijk dan ons vormingsaanbod, waaronder de vorming ‘Opgroeiend en haperend eetgedrag bij jongeren’.

De rolverdeling tussen verpleegkundige en arts hangt af van de organisatie binnen het CLB. Het huidige decreet leerlingenbegeleiding legt niet vast welke disciplines het systematisch contactmoment in het 3de secundair onderwijs (3SO) uitvoeren.

In de praktijk gebeurt dit consult door een verpleegkundige en een arts samen, of door één of meerdere artsen.

Verpleegkundige en arts samen

Tijdens de onderzoeksfase van GLCE werd het consult 3SO standaard door een verpleegkundige en een arts samen uitgevoerd. Op basis van het subsidiariteitsprincipe werd hiervoor een taakverdeling uitgewerkt.

Deze taakverdeling vind je in bijlage 5 van de GLCE-handleiding. Ze kan als inspiratie dienen voor de huidige rolverdeling binnen je CLB.

Consult door artsen alleen

Voeren artsen het consult zonder verpleegkundige uit? Dan kan onderstaand praktijkvoorbeeld uit 2022 inspiratie bieden:

• Een CLB-medewerker begeleidt het invullen van de GLCE-vragenlijst op school (één lestijd per klas). De GLCE-samenvattingen worden automatisch als pdf in LARS opgeslagen.
• De artsen bereiden het consult voor volgens interne afspraken.
• Twee artsen onthalen samen de leerlingen op het CLB en voeren gelijktijdig de consulten uit. Per halve dag komt één volledige klas aan bod.
• Elke arts voert het volledige consult, inclusief vaccinatie, uit bij de helft van de klas.
• Is een visustest nodig? Dan neemt één arts deze af nadat de leerlingen hun consult hebben gehad.

Beide werkwijzen zijn mogelijk. Je CLB kan de rolverdeling afstemmen op de eigen organisatie en beschikbare medewerkers. 

---

 [NH1]Linken! Dit echter inhoudelijk behouden?

Leerlingen vullen de GLCE-vragenlijst in nadat ze uitleg hebben gekregen over GLCE, in een veilige omgeving waar ze hun antwoorden vertrouwelijk kunnen geven.

Bij voorkeur gebeurt dit vooraf op school. Tijdens het onderzoek naar de validiteit en haalbaarheid van GLCE ging een CLB-medewerker vooraf naar de school om het invullen te begeleiden. Ook veel CLB’s die sinds januari 2022 met GLCE werken, kiezen voor deze aanpak.

Invullen in de wachtzaal vóór het systematisch contactmoment kan ook, op voorwaarde dat:

• er voldoende tijd beschikbaar is;
• de leerlingen beschikken over een toestel en wifi;
• er voldoende privacy is om de vragenlijst in te vullen;
• je de GLCE-samenvattingen niet vooraf hoeft te raadplegen.

De leerlingen krijgen eerst uitleg over GLCE en bekijken de introductiefilm. Daarna vullen ze de vragenlijst in.

Een CLB dat op deze manier werkt, voorziet hiervoor 30 minuten extra per halve dag consultatie.

De GLCE-vragenlijst veronderstelt voldoende kennis van het Nederlands. Bovendien is de inhoud niet afgestemd op de specifieke situatie en leefwereld van anderstalige nieuwkomers. Daarom is de vragenlijst voor deze doelgroep niet geschikt.

Leerlingen die in Nederland wonen en ingeschreven zijn in een Vlaamse school beschikken over LeerID account.  Aanmelden met LeerID lukt eveneens.

De GLCE-samenvatting vooraf doornemen: nuttig, maar niet noodzakelijk

Het kan helpen om de GLCE-samenvatting voorafgaand aan het systematisch contactmoment door te nemen. Het is echter geen must, zeker niet als je al vertrouwd bent met de GLCE-samenvatting en hoe je ermee aan de slag gaat.

Wat zijn de voordelen van een voorbereiding?

• Je kunt beter inspelen op gekende zorgen. Je kunt vooraf nagaan of de zorgen uit de GLCE-samenvatting al bekend zijn bij het CLB en of ze worden opgevolgd. Zo kun je hier tijdens het contactmoment gericht op ingaan. Je kunt dit uiteraard ook rechtstreeks aan de leerling vragen.
• Je krijgt meer houvast tijdens het contactmoment. Je hebt vooraf een beter beeld van wat je kunt verwachten. Dat kan rust geven en helpt je om je tijd beter in te delen.
• Je kunt de volgorde van de leerlingen afstemmen. Op basis van de GLCE-samenvatting kun je bijvoorbeeld leerlingen met veel vragen of zorgen vroeger aan bod laten komen, zodat zij niet tot het einde moeten wachten.

Kortom: vooraf de GLCE-samenvatting raadplegen kan je voorbereiding en planning ondersteunen, maar is geen noodzakelijke voorwaarde om er tijdens het systematisch contactmoment goed mee te werken